Leeslijst

Het schermdiefje – Helen Dochterty & Thomas Docherty

Een prachtig prentenboek om samen te lezen met je kind. Het bevraagt de veelvoud van schermen in ons leven: de telefoontjes, de billboards, de computers. En hoe contact te vinden met elkaar – in deze wereld vol schermen.

Zelf lees ik het graag voor aan mijn eigen dochter en in klassen waar ik kom. Cruciaal is hier: er samen over praten. Wat doet een scherm? Wanneer zit het in de weg? Hoe maak je dit bespreekbaar?

The amazing generation: hoe kom je los van je telefoon – Jonathan Haidt en Catherine Prince

Ik wou dat ik het zelf geschreven had. Een perfect boek voor kinderen en jongelui die een wereld om zich heen zien met telefoontjes en social media en zich afvragen of het ook anders kan. Ja, dat kan, laat dit boek zien.

Het mooie aan het boek is dat het persoonlijke en het politieke samengaat. Het tovert de innerlijke rebel in kinderen naar boven, zodat ze zich kunnen verzetten tegen de tovenaars van big tech. Met prachtige illustraties, leuke strips en veel feitjes – waarvan je zou willen dat ze onwaar waren.

Smartphonevrij opgroeien: een ongestoorde jeugd voor je kind, zo krijg je het voor elkaar – Thijs Launspach

We stellen allemaal een smartphone voor onze kinderen uit (ik moet nog de eerste baby zien die er een als kraamcadeau krijgt). De vraag is dus: hoe lang stel je het uit?

Wat mij betreft tot volwassenheid, maar veertien jaar zoals betoogd in dit praktische boek is al een mooie stap. Dit boek helpt je als ouder om je dit voor jezelf te beargumenteren en te vertalen naar de praktijk: voor je eigen kinderen, en voor andere ouders.

De smartphone is immers niet een louter individuele keuze. Jouw kind een telefoon geven, verandert zijn (sociale) leven, en daarmee ook die van zijn of haar vrienden. Het uitstellen hiervan, en van social media, is ook een sociale keuze: een waarvan ik hoop dat meer ouders ‘m maken. Zodat het kind dat naar de speeltuin fiets, anderen ziet.

Asociale media: hoe de socials je manipuleren en hoe je ontsnapt aan hun greep – Thijs Launspach

Ik twijfelde lang of dit moest opnemen. Zelf vond ik het boek weinig vernieuwend en niet bijzonder diepgaand. Anderen – kennissen, die liever iets aannemen van een vreemde dan van mij – waren echter lyrisch, en begonnen uit zichzelf over de kwalijke kanten van social media tegen mij, dankzij dit boek dus.

Dit maakt het tot een uitstekend eerste boek, voor degenen die nog onbekommerd social media en andere producten van big tech en hun wannabe’s gebruiken. Het is helder geschreven, wakkert het gesprek aan en trapt precies de juiste open deuren in, die dan geen open deuren zijn.

Een perfect cadeau dus, voor een oom of tante.

The internet con: how to seize the means of computation – Cory Doctorow

Big tech-bewonderaars en big tech-critici zijn het over een ding eens: de bazen van big tech zijn geniaal. Elon Musk, Mark Zuckerberg, Elon Musk. Ze redden de wereld (of brengen ‘ons’ straks naar Mars) of ze verpesten de wereld. Maar genieën zijn het, aldus ongeveer iedereen behalve Cory Doctorow.

Overtuigend schetst Doctorow datgene wat we niet zien: de marktsystemen. Hoe monopolies ontstaan, niet alleen in big tech, maar in tal van domeinen. Tech is ‘toevallig’ de grootste en hun bazen lijken daarmee genieën. Maar het zijn gewoon gelukkige boeven, maffiabazen die spelen binnen (en vaak buiten) de mogelijkheden van de wet.

Ook komt Doctorow met oplossingen: Monopolies opknippen en gedwongen operabiliteit (dat apps met elkaar kunnen communiceren, net als dat je alle mobiele telefoons inclusief mijn oude nokia een sms’je kunt sturen – technisch kan het, economisch wordt het tegengehouden nu).

Daarnaast komt Doctorow met een prachtig concept: enshitification. Hoe big tech veel beloofd, maar uiteindelijk iedereen een dikke drol legt (hun klanten, leveranciers en werknemers) en daar rijk van wordt.

Absoluut een aanrader dus, voor iedereen die voorbij zichzelf wil kijken.

Technofeudalism: what killed capitalism – Yanis Varoufakis

‘Kapitalisme is gemuteerd tot technofeodalisme, een tiranniek systeem van georganiseerde domheid. Om onszelf te verdedigen, moeten we de nieuwe regels die onze levens beheersen leren begrijpen,’ aldus de Griekse econoom Varoufakis in een uitzending van tegenlicht (ironisch genoeg te zien op YouTube – de hypocrisie ontsnappen we niet, zie regel 9 van het offluencer manifest).

Die nieuwe regels die onze levens beheersen? Big tech opereert niet als klassieke kapitaal. Ze fungeren als feodale bazen, creëren een ruimte waarop anderen gratis (of spotgoedkoop) arbeid leveren in de vorm van content of producten. Denk aan iemand die boeken bespreekt op YouTube – gratis content voor het platform, dat zij kunnen uitmelken met reclames.

Hun winst is dus een vorm van rente, aldus Varoufakis. Daarmee breken ze definitief van het oude systeem. Bovendien, bezetten ze de openbare ruimte. Praten met elkaar, of over big tech, gaat via big tech. Het is als klagen over de koning in het huis van de koning – slechts toegestaan zolang het niet leidt tot werkelijk verzet.

Ook benadrukt hij heel mooi dat het uitknijpen alle kanten op gaat: werknemers van big tech verdienen een schijntje, de makers of verkopers eveneens, en als consument lijkt het makkelijk en aantrekkelijk – maar dat is slechts tijdelijk.

Ook een echte aanrader dus, voor als je verder wilt kijken dan je eigen techgebruik.